यदि DC मोटर में आर्मेचर धारा की दिशा और चुंबकीय क्षेत्र की दिशा दोनों एक साथ उलट दी जाएँ, तो मोटर की घूर्णन दिशा पर क्या प्रभाव होगा?
उत्तर और चरणबद्ध हल
D — घूर्णन दिशा अपरिवर्तित रहेगी। टॉर्क T ∝ ΦIa; Φ और Ia दोनों उलटने पर टॉर्क का चिह्न वही रहता है। दिशा बदलने के लिए केवल एक को उलटें।
विस्तृत हल (मूल भाषा में)
સમજૂતી
મોટરનો torque field ની દિશા અને armature current ની દિશા — બન્ને પર આધારિત હોય છે; આ વાત Fleming’s left-hand rule થી સમજાય છે.
જો એમાંથી માત્ર એક જ દિશા ઉલટાવો તો torque ની દિશા ઉલટાઈ જાય છે.
પરંતુ બન્નેને સાથે ઉલટાવવાથી બંને અસરો એકબીજાને નિષ્પ્રભ બનાવી દે છે, તેથી મોટર એ જ દિશામાં ફરી રહી રહે છે.
મુખ્ય ખ્યાલ
Double reversal (field + armature current) = torque direction માં ફેરફાર નહીં.
પરીક્ષા મુદ્દો
DC motor ના direction-control પ્રશ્નોમાં આ ખૂબ મહત્વનો મૂળભૂત ખ્યાલ છે.
ઝડપી ટ્રિક
યાદ રાખો: એક reversal → direction reverse; બંને reversal → direction same.
બીજા વિકલ્પો ખોટા કેમ છે
Speed double થવી કે torque zero થવું — આ double reversal ની પરિસ્થિતિ સાથે સંબંધિત નથી.
સામાન્ય ભૂલ
કોઈપણ reversal થાય એટલે direction જરૂર ઉલટાય એવું માનવું.
If both the direction of armature current and the direction of the magnetic field in a DC motor are reversed together, what will be the effect on the motor's direction of rotation?
Answer & step-by-step solution
D — Direction of rotation remains unchanged. Torque T ∝ ΦIa; reversing both Φ and Ia leaves the sign of torque the same. Reverse only one of them to reverse rotation.
Detailed solution (in the paper’s original language)
સમજૂતી
મોટરનો torque field ની દિશા અને armature current ની દિશા — બન્ને પર આધારિત હોય છે; આ વાત Fleming’s left-hand rule થી સમજાય છે.
જો એમાંથી માત્ર એક જ દિશા ઉલટાવો તો torque ની દિશા ઉલટાઈ જાય છે.
પરંતુ બન્નેને સાથે ઉલટાવવાથી બંને અસરો એકબીજાને નિષ્પ્રભ બનાવી દે છે, તેથી મોટર એ જ દિશામાં ફરી રહી રહે છે.
મુખ્ય ખ્યાલ
Double reversal (field + armature current) = torque direction માં ફેરફાર નહીં.
પરીક્ષા મુદ્દો
DC motor ના direction-control પ્રશ્નોમાં આ ખૂબ મહત્વનો મૂળભૂત ખ્યાલ છે.
ઝડપી ટ્રિક
યાદ રાખો: એક reversal → direction reverse; બંને reversal → direction same.
બીજા વિકલ્પો ખોટા કેમ છે
Speed double થવી કે torque zero થવું — આ double reversal ની પરિસ્થિતિ સાથે સંબંધિત નથી.
સામાન્ય ભૂલ
કોઈપણ reversal થાય એટલે direction જરૂર ઉલટાય એવું માનવું.
જો DC મોટરમાં armature current ની દિશા અને ચુંબકીય field ની દિશા બંને એકસાથે ઉલટાવવામાં આવે, તો મોટરની પરિભ્રમણ દિશા પર શું અસર થશે?
જવાબ અને પગલાવાર ઉકેલ
DC મોટરમાં field અને armature current બંનેને સાથે ઉલટાવવાથી torque ની દિશા બદલાતી નથી.
સમજૂતી
મોટરનો torque field ની દિશા અને armature current ની દિશા — બન્ને પર આધારિત હોય છે; આ વાત Fleming’s left-hand rule થી સમજાય છે.
જો એમાંથી માત્ર એક જ દિશા ઉલટાવો તો torque ની દિશા ઉલટાઈ જાય છે.
પરંતુ બન્નેને સાથે ઉલટાવવાથી બંને અસરો એકબીજાને નિષ્પ્રભ બનાવી દે છે, તેથી મોટર એ જ દિશામાં ફરી રહી રહે છે.
મુખ્ય ખ્યાલ
Double reversal (field + armature current) = torque direction માં ફેરફાર નહીં.
પરીક્ષા મુદ્દો
DC motor ના direction-control પ્રશ્નોમાં આ ખૂબ મહત્વનો મૂળભૂત ખ્યાલ છે.
ઝડપી ટ્રિક
યાદ રાખો: એક reversal → direction reverse; બંને reversal → direction same.
બીજા વિકલ્પો ખોટા કેમ છે
Speed double થવી કે torque zero થવું — આ double reversal ની પરિસ્થિતિ સાથે સંબંધિત નથી.
સામાન્ય ભૂલ
કોઈપણ reversal થાય એટલે direction જરૂર ઉલટાય એવું માનવું.
More DC Machines questions